De verhalen van mensen, daar is het ons om te doen!

Anita Caals en haar team zijn echte erfgoedhelden. Ze zetten zich in voor het Schotense erfgoed door een engagement op te nemen in een erfgoedraad. Benieuwd wat een erfgoedraad is en wat ze allemaal doen? Laat je inspireren door hun verhaal.

Anita Caals is voorzitter van de erfgoedraad in Schoten. Samen met een team van 8 mensen werkt de erfgoedraad op 2 terreinen: ze geven advies over bouwdossiers en werken aan het draagvlak voor erfgoed in hun gemeente. Dit doen ze door het organiseren en ondersteunen van evenementen zoals Erfgoeddag, Open Monumentendag en projecten rond thema’s zoals bijvoorbeeld WOI. Ze maken en geven ook publicaties uit, werken aan tentoonstellingen en jureren de tweejaarlijkse Schotense Erfgoedprijs. Die prijs werd al gewonnen door NV Care Property Invest, de bouwheer die de Tiendenschuur renoveerde en een nieuwe bestemming gaf. Ook het initiatief ‘De Verbertjes’, dat dementerende ouderen in het ouderlingentehuis liedjes van vroeger laat zingen, was al één van de laureaten. De erfgoedraad heeft, aldus Anita, een duidelijke maatschappelijke rol te spelen.

 

Hoe vervullen Anita en haar team al deze rollen?

Ten eerste zijn er duidelijke structuren en processen afgesproken die ervoor zorgen dat de rol van de erfgoedraad duidelijk is. De erfgoedraad is een deelraad binnen de Cultuurraad, ze bestaat naast de kunstenraad en de raad voor sociale participatie. De erfgoedraad mag dus officieel advies formuleren.

De bibliothecaris van de gemeente is een van de leden van de erfgoedraad die aangesteld is als secretaris en daar ook officieel tijd voor krijgt. Hij maakt de verslagen van de raad, stuurt ze door naar het college van burgemeester en schepenen en agendeert ze op de gemeenteraad. Elk jaar wordt er een overzicht gemaakt van het aantal adviezen en van hoe die adviezen gevolgd werden door het college. Op die manier blijft de erfgoedraad haar impact opvolgen en evalueren.

De ondersteuning vanuit de gemeente kwam er toen er geïnvesteerd werd om een register op te maken van gebouwen in Schoten die waardevol geacht werden (in functie van ouderdom, historische clusters of architecturale waarde). Een architecte maakte de inventaris op. Als iemand een bouwaanvraag indient of wijzigingen wil aanbrengen aan een gebouw dat op de inventaris staat, wordt het dossier door de technische dienst naar de erfgoedraad gestuurd voor advies.

 

Voldoende expertise is een noodzaak

Het is essentieel dat de erfgoedraad voldoende expertise in huis heeft. In de erfgoedraad van Schoten zetelen daarom heel wat deskundigen met kennis van roerend en immaterieel erfgoed, onroerend erfgoed en archivistiek. Er zijn daarbij ook vertegenwoordigers uit het verenigingsleven, de cultuurraad (als waarnemend lid), de bibliotheek en toerisme Voorkempen aanwezig in de raad. Toch is het niet evident om iedereen steeds samen te brengen, professionele deskundigen in te roepen of nieuwe deskundigheid te vinden wanneer nodig, vertelt Anita. Haar tip is daarom: doe niet meer dan je aan kan, want te veel hooi op je vork nemen, werkt niet in je voordeel.

 

Erfgoed bij de inwoners van Schoten brengen

De belangrijkste drijfveer voor Anita en haar erfgoedraad is erfgoed dichter bij de mensen te brengen. Vaak is er onwetendheid over de geschiedenis van het dorp, de verhalen en het belang van plekken of tradities. Ze proberen hun doel op verschillende manieren te bereiken. Een mooi voorbeeld is het boekje dat ze uitbrachten, met foto’s uit de beeldbank van gebouwen die nu niet meer zichtbaar zijn in het straatbeeld. Het boekje toonde niet alleen de prachtige beelden, het vertelde ook de verhalen die aan de verdwenen plekken verbonden zijn.

De erfgoedraad ging zelfs nog een stapje verder en koppelde een fietstocht en een wandeling aan het boekje. Op acht elektriciteitskasten plaatsten ze beelden van gebouwen die op die plek stonden en brachten zo het verleden in het actuele straatbeeld. Ook de pers pikte de actie gretig op. “Dat is gemakkelijker met grotere evenementen”, zegt Anita. “Bij projecten proberen we altijd te zoeken naar invalshoeken die de Schotenaar betrekken. Verhalen van mensen zorgen ervoor dat mensen zich herkennen en zo kan erfgoed op een positieve manier vele inwoners raken. De vertaling naar de Schotenaar, daar is het ons om te doen!”

 

Ge zijt van Schoten als…

De erfgoedraad steunt ook initiatieven op sociale media zoals de Facebookpagina ‘Ge zijt van Schoten als…’, waar historische informatie en beelden uit de beeldbank gepost worden. Mensen stellen via Facebook ook allerlei vragen, waardoor een brede community betrokken wordt. De Facebook pagina telt al maar liefst 17 791 leden (Schoten heeft 33 000 inwoners). Over de eigen werking van de erfgoedraad publiceert ze regelmatig een artikel in het gemeenteblad Info Schoten. Zo bereiken ze de inwoners het hele jaar door.

 

Benader projecten integraal

Tot slot nog een gouden tip van Anita: probeer als erfgoedraad oog te hebben voor onroerend, roerend én immaterieel erfgoed. Op lokaal niveau hoeven de schotten die er op Vlaams niveau bestaan niet in stand gehouden te worden. Bij een gebouw (onroerend erfgoed) horen ook herinneringen van mensen, tradities (immaterieel erfgoed) en objecten (roerend erfgoed). Benader projecten dus steeds integraal en ga samenwerkingen aan om meer effect te hebben en het lokale draagvlak voor erfgoed te vergroten.

 

Meer inspiratie opdoen over erfgoedraden? Lees dan het artikel over erfgoedraad van Eeklo.

Wil je meer weten over welke vormen een erfgoedraad kan aannemen? Lees dan dit artikel.

Wil je zelf een erfgoedraad oprichten of een bestaande versterken? Ga dan aan de slag met deze tips.

Meer info over erfgoedraad