Erfgoed op de lokale politieke agenda brengen? Bekijk hier de mogelijke vormen om dat te doen

Lokale besturen zijn steeds meer aan zet om beslissingen te nemen over onroerend erfgoed. Het meest verregaande is de erkenning als onroerenderfgoedgemeente, waarbij de gemeente ‘ontvoogd’ is om – los van de Vlaamse overheid – beslissingen te nemen over geïnventariseerd én beschermd erfgoed. Omdat politici in een schepencollege niet meteen grote deskundigen zijn, laten ze zich meestal bijstaan door ambtenaren-experten. Sommige gemeenten hebben ook een adviserend orgaan in de vorm van een erfgoedraad, een werkgroep of een commissie. Voor IOED’s en onroerenderfgoedgemeenten is een adviesraad verplicht. De adviesraden zijn samengesteld uit vertegenwoordigers van de verenigingen, geïnteresseerde individuele leden, deskundigen en/of afgevaardigden van de politieke fracties (partijen) in de gemeenteraad. Op die manier bieden zij een forum voor inspraak van de burgers in het beleid.

Een heel recent fenomeen is de oprichting van een beeldkwaliteitskamer, zoals in Kortrijk of Wetteren. Een beeldkwaliteitskamer benadert ruimtelijke ordening, stedenbouw en onroerend erfgoed integraal en heeft tevens aandacht voor leefmilieu en mobiliteit. Bijzonder handig voor bvb. een stads- of dorpsgezicht. Minder evident is de samenstelling van zo’n orgaan, zeker als daar beroepsactieve architecten aan deelnemen die moeten oordelen over voorstellen van concullega’s en van zichzelf. Diverse gemeenten hebben ook al een beeldkwaliteitsplan laten opmaken, als kader voor een integraal ruimtelijk beleid.

Overzicht van mogelijke structuren om erfgoed in jouw gemeente op de agenda te zetten:

Cultuurraad
Elke gemeente heeft een Cultuurraad die het gemeentebestuur adviseert. Zo’n Cultuurraad is altijd een mix van betrokkenen. Een cultuurraad is verplicht in elke gemeente die intekent op het lokale cultuurbeleid van de Vlaamse overheid. Deze raad functioneert als adviesorgaan voor het cultuurbeleid.

Erfgoedraad

Vaak is er binnen de Cultuurraad een deelraad bevoegd voor erfgoed, de zgn. Erfgoedraad. Die houdt zich dan meestal bezig met adviesverlening over dossiers als inventariseren, beschermen, beheer, sloop enz. maar ook de uitreiking van erfgoedprijzen of toekenning van kleine gemeentelijke premies. Of de organisatie van evenementen zoals Erfgoeddag en Open Monumentendag. Er zijn ook voorbeelden in Vlaanderen van onafhankelijke erfgoedraden, die rechtstreeks aan het gemeentebestuur adviseert (en niet via de cultuurraad). Deze onafhankelijke raden hebben eigen statuten en ontplooien een eigen werking.

Werkgroep
Soms werken gemeenten met formele of informele werkgroepen binnen of buiten de cultuurraad.

In Eeklo bestaat er al jaren een Werkgroep Monumentenzorg – sinds kort de werkgroep Erfgoed, Landschap & Stadsvernieuwing – die het schepencollege formeel en rechtstreeks adviseert bij bouwaanvragen. Tot voor kort organiseerden ze ook jaarlijks Open Monumentendag als lokaal comité. Een large-versie dus van de Erfgoedraad.

Raadgevende Commissie
In Brugge bestaat al meer dan 100 jaar een Raadgevende Commissie voor Stedenschoon. De bevoegdheden en werking zijn formeel vastgelegd. Ook in Wevelgem werkt de erfgoedcommissie voorstellen voor adviezen uit, die als een formeel advies door de cultuurraad naar het gemeentebestuur wordt doorgestuurd.

IOED’s en Onroerenderfgoedgemeenten

Met de recente oprichting van IOED’s en Onroerenderfgoedgemeenten (OEG) ontstaat een nieuwe dynamiek in het landschap. Een van de criteria om erkend te worden als OEG is de uitbouw van een ‘consultatienetwerk met de diensten en organisaties die betrokken zijn bij de zorg voor het onroerend erfgoed en betrekt een door de gemeenteraad erkende adviesraad, waarin de aanwezige onroerenderfgoedactoren vertegenwoordigd zijn, bij de voorbereiding, de uitvoering en de evaluatie van hun gemeentelijke onroerenderfgoedbeleid’. De kans is groot dat erfgoedraden ingebed worden in de werking van IOED’s en OEG’s.

GECRO’s: Gemeentelijke Commissie Ruimtelijke Ordening

Een bestaande GECRO kan geüpgraded worden naar een erfgoedraad. Op die manier kan je over erfgoed- en ruimtelijke ordening dossiers advies geven aan het gemeentebestuur.

 

Wil je lokaal erfgoed op de agenda van jouw gemeentebestuur zetten, dan is de oprichting van een formele structuur zoals bovengenoemde voorbeelden aan te raden. Het bestuur erkent op die manier de adviserende rol die je als groep opneemt. Je krijgt het mandaat om formele adviezen in te dienen en in gesprek te gaan met de bevoegde schepenen over bepaalde dossiers.

Wil je meer weten over de acties en werkdomeinen van de werkgroep in Eeklo of de erfgoedraad in Schoten, lees dan de inspiratie artikels.

Wil je tips over hoe je zo’n structuur opricht, hoe je een goed advies of memorandum schrijft, lees dan verder in het aan de slag-artikel van deze reeks.

Meer info over erfgoedraad, IOED