Er komt of loopt een procedure voor sloop, werken of verkaveling. Wat kan je doen?

Heel wat ingrepen aan een gebouw mogen niet zomaar gebeuren. Bij het slopen, bouwen en verbouwen, maar ook bij het wijzigen van een bestemming, het kappen van bomen, het uitvoeren van graafwerken in de grond en het verkavelen van percelen ben je meestal vergunningsplichtig. Voor een aantal werken volstaat een melding of is er een vrijstelling. Meer informatie hierover vind je via het Omgevingsloket. Maar hoe verlopen die procedures eigenlijk en wanneer kan je binnen zo’n procedure zelf actie ondernemen in het belang van erfgoed?

Hieronder vind je het standaardverloop van een omgevingsvergunning in een 8-stappenplan. Zo’n omgevingsvergunning vervangt en verenigt de stedenbouwkundige vergunning, verkavelingsvergunning en milieuvergunning.

We geven je eerst nog tien concrete tips mee over hoe je best te werk gaat.

Tien tips

TIP 1: Informeer je vooraf  goed over het standaardverloop van een omgevingsvergunning. Zo weet je of en wanneer je kan tussenkomen, hoeveel het kost, hoe je moet tussenkomen en wat je mag verwachten.

TIP 2: Je kan steeds voorafgaand aan een vergunningsprocedure preventief, vrijblijvend en op eigen initiatief de bevoegde dienst en het schepencollege op de hoogte brengen van jouw bezorgdheden en concrete vraag. Voorkomen is altijd beter dan genezen en hoe vroeger je handelt, hoe meer kans op succes je hebt. Herhaal zeker jouw argumenten op het moment dat je formeel een bezwaar kan of wil indienen. Wacht vooral niet te lang: de procedures duren soms lang, maar de termijnen om bezwaar of beroep in te dienen zijn kort.

TIP 3: Kijk goed rond, luister en volg de actualiteit. Verwacht niet dat de initiatiefnemers jou zelf op de hoogte brengen.

TIP 4:  In steeds meer gemeenten kan je lopende openbare onderzoeken en vergunde dossiers online inkijken. Soms kan je zelfs online een bezwaar indienen via het publiek loket van het Omgevingsloket en via het Geoportaal omgeving. Veiligheidshalve kan je de documenten zelf opslaan voor het geval ze nadien van de website gehaald worden.

TIP 5: Iedere rechts- of natuurlijke persoon kan standpunten, opmerkingen of bezwaren meedelen aan het vergunningverlenende bestuur.

TIP 6: Voor de beoordeling van sloopaanvragen van gebouwen en constructies opgenomen in de vastgestelde inventaris van het bouwkundig erfgoed, maakte het agentschap Onroerend Erfgoed een vrijblijvende richtlijn op. Die richtlijn dient als hulpmiddel voor de vergunningverlener. Je kan die richtlijn zelf ook gebruiken als inspiratiebron, om jouw argumenten voor een bezwaar te onderbouwen.

TIP 7: Voor erfgoed op een vastgestelde inventaris van de Vlaamse overheid of van een bindende gemeentelijke erfgoedinventaris moet het schepencollege een erfgoedtoets doen en expliciet motiveren hoe ze de erfgoedwaarden beoordeelt. Je kan die beslissing en motivatie opvragen bij het gemeentebestuur of afhankelijk van de gemeente bekijken via het publiek loket.

TIP 8: Binnen de 30 dagen na het verlenen van een vergunning door het schepencollege kan je indien nodig in beroep (geen ‘bezwaar’) gaan bij de  Deputatie van jouw provincie. Als die Deputatie zelf de vergunning verleende, kan je in beroep gaan bij de Vlaamse Regering.

TIP 9: Als het agentschap Onroerend Erfgoed een advies gaf in het dossier, kan je de motivatie uit hun advies meenemen in jouw beroepsdossier. Dat advies is beschikbaar of kan je opvragen. Daarnaast kan je je ook laten inspireren door de reeds vermelde richtlijn voor de beoordeling van sloopaanvragen van inventarisitems.

TIP 10: Je kan perfect alleen actie ondernemen maar weet dat je sterker staat en meer impact hebt als een groep mensen dezelfde boodschap brengt. Zoek buren, geïnteresseerden, lokale verenigingen en andere medestanders om op te komen voor erfgoed.

 

Standaardstappen bij een omgevingsvergunning

  1. vergunning wordt aangevraagd
  2. gemeente controleert aanvraag op volledigheid
  3. voor een gewone vergunningsprocedure volgt een openbaar onderzoek (gele affiche) waarbij je eventueel bezwaar kan indienen
  4. schepencollege beslist over weigering of vergunning
  5. de vergunning wordt ter plaatse bekend gemaakt (gele affiche)
  6. je kan eventueel in beroep gaan bij een hogere instantie
  7. je kan om procedureredenen in beroep gaan bij de Raad voor Vergunningsbetwisting
  8. de aanvrager kan de definitieve vergunning pas uitvoeren na bekendmaking

STAP 1. De meeste vergunningen worden verleend door de gemeente, maar in specifieke gevallen is dat de provinciale Deputatie. Bouwheren kunnen hun aanvraag op papier indienen bij de gemeente, ofwel via het digitaal loket. Architecten moeten verplicht via het digitaal loket werken.

STAP 2. De gemeente controleert binnen 30 dagen na indiening van het dossier of de aanvraag ontvankelijk en volledig is.

STAP 3. Afhankelijk van de aanvraag gebeurt er al dan niet een openbaar onderzoek. Een ‘gewone vergunningsprocedure’ vereist een openbaar onderzoek, een ‘vereenvoudigde vergunningsprocedure’ nooit. Meer details hierover vind je in het uitvoeringsbesluit van het Omgevingsdecreet. Als er geen openbaar onderzoek nodig is, moet je een beslissing van het schepencollege afwachten (weigering of vergunning) waarna je eventueel  een beroep kan indienen (stap 6).

Of er een openbaar onderzoek gebeurt, kom je te weten via:

  •  aanplakking van een gele affiche op de plaats van het project
  •  publicatie op de gemeentelijke website
  • eventueel aanschrijving van de aanpalende eigenaars door de gemeente
  • eventueel publicatie in dag- of weekbladen
  • terinzagelegging van alle dossiers in de bevoegde gemeentelijke dienst
  • eventueel (maar zelden) een informatievergadering

Het is dus kwestie van altijd goed rond te kijken, te luisteren en de actualiteit op te volgen. Verwacht niet dat de initiatiefnemers zelf of anderen jou op de hoogte brengen.

De gele affiche van het openbaar onderzoek moet uithangen op een publiek toegankelijke plaats op of nabij het project. Op de affiche staan: een omschrijving van de aard van het project, de gegevens van de bouwheer, waar je terecht kan om het dossier in te kijken en tot wanneer je een bezwaar kan indienen. Bij steeds meer gemeenten kan je lopende openbare onderzoeken en vergunde dossiers online bekijken en zelfs online een bezwaar indienen via het publiek loket van het Omgevingsloket en via het geoportaal omgeving. De architecturale plannen zal je op de bevoegde dienst zelf moeten gaan inkijken omdat ze niet online beschikbaar zijn omwille van auteursrechten.

Iedere rechts- of natuurlijke persoon kan standpunten, opmerkingen of bezwaren meedelen aan het schepencollege. Bezwaren kunnen enkel tijdens het openbaar onderzoek en binnen een termijn van 30 dagen ingediend worden. Een bezwaar indienen is gratis. Dat kan per brief (aangetekend hoeft in principe niet, maar kan achteraf wel van pas komen) of via het publiek loket. Je ontvangt geen bevestiging van het bezwaar en moet dus zelf het dossier goed opvolgen en zeker regelmatig nakijken of de vergunning niet plots uithangt. Lopende onderzoeken kan je opvolgen via het publiek loket.

Hoe maak je een bezwaarschrift op?  Klik hier voor een model. In feite volstaat een goed geformuleerde brief met eventueel de nodige bijlagen. Volgende elementen moeten er zeker in voorkomen:

  • de datum van jouw bezwaarschrift (uiteraard binnen de termijn van het openbare onderzoek)
  • jouw naam, adres en contactgegevens
  • het project waartegen je bezwaar wil indienen (adres, kadastrale ligging, nr. van het dossier bij de gemeente, …)
  • een formulering waarbij je formeel bezwaar maakt tegen de vergunning (‘Ik heb bezwaren tegen voorliggende aanvraag omwille van volgende elementen:’)
  • een motivatie: waarom maak je bezwaar?
  • foto’s of tekeningen helpen, maar hou het overzichtelijk en maak je punt helder
  • een formulering waarbij je aangeeft dat om al die redenen de vergunning geweigerd moet worden (‘Ik vertrouw erop dat u met deze bezwaren en opmerkingen zal rekening houden en verzoek u daarom op deze gronden de vergunningsaanvraag te weigeren’)
  • jouw naam en handtekening

Voor de beoordeling van sloopaanvragen van gebouwen en constructies opgenomen in de vastgestelde inventaris van het bouwkundig erfgoed, maakte het agentschap Onroerend Erfgoed een richtlijn op als hulpmiddel voor de vergunningverlener. Je kan die richtlijn zelf ook gebruiken als inspiratiebron, om jouw argumenten voor een bezwaar te onderbouwen.

STAP 4. Vervolgens beoordeelt het college van burgemeester en schepenen de aanvraag op basis van de adviezen van haar eigen omgevingsambtenaar en die van andere overheidsadministraties, eventuele bezwaren (waaronder die van jou), voorschriften vanuit het gewestplan, bpa’s of ruimtelijke uitvoeringsplannen maar ook eventuele hinder voor de buurt (privacy, ‘zichten en lichten’, enz.). Voor erfgoed op een vastgestelde inventaris van de Vlaamse overheid of van een bindende gemeentelijke inventaris moet het college een erfgoedtoets doen en expliciet motiveren hoe ze de erfgoedwaarden beoordeelt. Je kan die beslissing en motivatie opvragen bij het gemeentebestuur of afhankelijk van de gemeente bekijken via het publiek loket. De termijn voor een beslissing van het college is 105 dagen na datum van verzenden van het volledigheidsbewijs, of 135 dagen na indiening door de aanvrager. In bepaalde gevallen wordt die termijn met 15 dagen verlengd.

Als het schepencollege weigert, kan de aanvrager meteen of later een nieuwe aanvraag indienen en dan begint de procedure weer vanaf stap 1.

STAP 5. Als de vergunning verleend wordt, moet het afschrift van die beslissing (eveneens een gele affiche, dus let goed op) op de plek van het project uitgehangen worden gedurende 30 dagen.

STAP 6. Binnen die 30 dagen kan je indien nodig in beroep (geen ‘bezwaar’) gaan tegen de vergunning door het schepencollege bij de provinciale Deputatie van je provincie. Als die Deputatie zelf de vergunning verleende, kan je in beroep gaan bij de Vlaamse Regering.

Wie kan een beroep indienen: “Elke natuurlijke of rechtspersoon die rechtstreekse of onrechtstreekse hinder of nadelen kan ondervinden door de bestreden beslissing. Ook ‘procesbekwame’ verenigingen die optreden namens een groep wiens collectieve belangen door de bestreden beslissing zijn bedreigd of geschaad, voor zover zij beschikken over een duurzame en effectieve werking overeenkomstig de statuten.

Let op: als je tijdens het openbaar onderzoek geen bezwaar indiende, kan je in principe en in tegenstelling tot vroeger niet meer in beroep gaan. Als er geen openbaar onderzoek was, stelt zich uiteraard geen probleem. Er zijn uitzonderingen bvb. wanneer de vergunningsaanvraag wijzigde na het openbaar onderzoek en wanneer je kan aantonen dat je in de onmogelijkheid was om bezwaar in te dienen. Het kan ook zijn dat de gele affiche niet op de juiste plek en op het juiste tijdstip uithing. Het beroep moet aangetekend bezorgd worden, maar een attest van aanplakking zoals vroeger vereist was, is niet meer nodig. In beroep gaan betekent ook dat je een dossiertaks zal moeten betalen.

Als het agentschap Onroerend Erfgoed een advies gaf in het dossier, kan je de motivatie uit hun advies meenemen in jouw beroepsdossier. Dat advies is (online) beschikbaar of kan je opvragen. Daarnaast kan je je ook laten inspireren door de reeds vermelde richtlijn voor de beoordeling van sloopaanvragen van inventarisitems.

STAP 7. Als je je niet kan vinden in de definitieve beslissing van de Deputatie of van de Vlaamse Regering, kan je naar de Raad voor Vergunningsbetwistingen stappen. Let op: die behandelt het dossier nooit inhoudelijk op bvb. erfgoedaspecten maar gaat enkel na of de wetgeving en procedures correct nageleefd werden.

STAP 8. De aanvrager mag starten met de uitvoering van de vergunning vanaf 36 dagen na aanplakking van de vergunning op het terrein (stap 5), tenzij er een beroep werd ingediend.

In tegenstelling tot de stedenbouwkundige vergunning vroeger (werken moesten binnen de 2 jaar starten) is de omgevingsvergunning geldig voor onbepaalde duur.

Naast een beroepsprocedure tegen een omgevingsvergunning kan je als belanghebbende (vb. als buurtbewoner) ook een beroep indienen tegen een toelating vanwege het agentschap Onroerend Erfgoed voor aanvragen in verband met beschermd erfgoed.  Meer informatie hierover vind je op de website van het agentschap Onroerend Erfgoed.

 

Op zoek naar inspiratie over wat jij kan doen om actie te ondernemen? Lees de getuigenis over Dement Oostende vzw.

Wil je de actoren uit het erfgoedveld nog beter leren kennen? Bekijk onze wegwijzer en ga aan de slag.

 

(Herita begeleidt individuele dossiers)