ABC VAN HET ERFGOED

  •  

none

EFRO-subsidie

Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), is een initiatief van de Europese Unie, in samenwerking met de Vlaamse overheid. Het Vlaamse EFRO-programma subsidieert projecten die het concurrentievermogen vergroten en de werkgelegenheid stimuleren. Hierbij wordt er gefocust op 4 prioriteitsassen:

  • Stimuleren van onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie
  • Versterken van het concurrentievermogen van kmo’s
  • Bevorderen van de overgang naar een koolstofarme economie
  • Bevorderen van een duurzame grootstedelijke ontwikkeling

Meer info: vlaio.be/europees-fonds-voor-regionale-ontwikkeling

Giften

Als je een beroep wil doen op alternatieve financiering voor je erfgoedproject, of zelf wil bijdragen, dan is een gift één van de eenvoudigste technieken. Zowel privépersonen als bedrijven kunnen giften overmaken ter ondersteuning van een project. Belangrijk is dat iedereen die een gift van minimaal 40 euro op jaarbasis overmaakt, deze uitgave, onder welbepaalde voorwaarden, fiscaal kan aftrekken (belastingsvermindering van 45%). De essentiële voorwaarde is dat de gift voor uw project wordt gestort op de rekening van een instelling die door de overheid gemachtigd is om een fiscaal attest uit te reiken aan donateurs. De volledige lijst van erkende instellingen vind je hier.

 

Een van deze erkende instellingen is Herita: je kan er voor jouw duidelijk afgebakend erfgoedproject een projectrekening openen, waar particulieren en bedrijven je project financieel kunnen ondersteunen via een schenking. In ruil bezorgt Herita de donateurs een fiscaal attest. Meer info over de projectrekeningen vind je hier.

Code van goede praktijk voor archeologie en metaaldetectie

Codes van Goede Praktijk zijn een instrument van de Vlaamse overheid op heel uiteenlopende domeinen, zoals bodemsanering, riolering, stellingbouw… Ook voor Archeologie en Metaaldetectie is er sinds eind 2016 zo’n code. Dit is voor de sector een nieuw gegeven, dat de vroegere minimumnormen vervangt. De Code beschrijft alle stappen van een archeologisch onderzoek met de bijbehorende vereisten. De Code is een uitvloeisel van het Onroerenderfgoeddecreet van 2013. De ‘goede praktijk’ slaat op de uitvoering van en rapportering over archeologische vooronderzoeken en opgravingen. Ook het gebruik van metaaldetectoren voor het opsporen van archeologische artefacten valt daaronder. De inbedding van de Code in het decreet bakent meteen ook het toepassingsgebied af. Eigendomsrecht, veiligheid, milieu… zijn facetten die tot andere decreten en wetgeving behoren.

De Code biedt een (minimum)standaard om de kwaliteit van het archeologisch onderzoek en van metaaldetectie te garanderen. Voor overheden is ze een norm en toetssteen. De Code is dan ook bindend voor erkende archeologen en metaaldetectoristen.

Na overleg met de sector (o.m. archeologiebedrijven) is de Code een eerste keer herzien en versoepeld. De sector is vragende partij voor nog meer herzieningen. Het blijkt ook dat de communicatie over de wetgeving naar de vele betrokkenen (bouwheren, projectontwikkelaars, lokale besturen…) geen makkelijke klus is. Het agentschap reikt intussen handleidingen aan die inspiratie bieden voor de toepassing van de Code in de praktijk.

Meer informatie over de Code vind je hier.

Beheersplan

Een beheersplan is de neergeschreven visie voor de restauratie en het beheer van erfgoed en kan je opstellen voor alle onroerend erfgoed (monumenten, cultuurhistorische landschappen, stads-en dorpsgezichten  en archeologische sites) en voor erfgoedlandschappen. Een beheersplan moet formeel goedgekeurd worden door de Vlaamse overheid en moet aan een aantal criteria voldoen. Het grote voordeel is dat je geen afzonderlijke toelating meer hoeft aan te vragen voor alle werken die in het plan worden vrijgesteld. Voor de uitvoering van werkzaamheden, beheersmaatregelen of diensten uit een goedgekeurd beheersplan kan je een erfgoedpremie aanvragen als het gaat over een beschermd goed of een erfgoedlandschap. In een aantal gevallen heb je zelfs een beheersplan nodig vooraleer je een erfgoedpremie kan aanvragen. Meer informatie Meer informatie hierover vind je op deze pagina.

Cultureel erfgoed

Cultureel erfgoed slaat op alle erfgoed dat gelinkt is aan de mens of menselijke tussenkomst en wordt gemakshalve ingedeeld in roerend, onroerend en immaterieel erfgoed. De grenzen zijn soms dun en de overlap groot. Rollend, rijdend, vliegend en varend erfgoed zijn van nature roerend maar hebben qua beheer vaak een link met onroerend erfgoed.  De Vlaamse overheid hanteert het begrip ‘cultureel erfgoed’ om enkel roerend en immaterieel erfgoed te vatten maar elders in de wereld hoort daar ook onroerend erfgoed bij.

Erfgoedlandschap

Een erfgoedlandschap is een gebied dat vanwege zijn erfgoedwaarde opgenomen is in een ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) op basis van een onroerenderfgoedrichtplan of vastgestelde inventaris.

Geoportaal Onroerend Erfgoed

Deze website van het agentschap Onroerend Erfgoed brengt alle kaartgegevens samen in verband met onroerend erfgoed dat door de Vlaamse overheid geïnventariseerd en beschermd werd.  Je vindt er informatie over beschermingen, vaststellingen, beheersplannen, wetenschappelijke inventarissen, werelderfgoed, enzovoort.

Geoportaal Onroerend Erfgoed

Immaterieel erfgoed

Immaterieel erfgoed kan gedefinieerd worden als niet-tastbare gewoontes of gebruiken uit het verleden die we willen doorgeven aan volgende generaties. Denk hierbij aan verhalen, tradities, feesten, liederen, dialecten, ambachten enzovoort.  Roerend erfgoed valt net als immaterieel erfgoed onder de bevoegdheid van de minister bevoegd voor Cultuur en onder het Departement Cultuur, Jeugd en Media.

Natuurlijk erfgoed

Natuurlijk erfgoed is een overkoepelende naam voor alle erfgoed waar geen enkele menselijke interventie aan te pas kwam. Het is meestal gelinkt aan de geschiedenis van onze planeet en aan ecologische en biologische processen. In Vlaanderen komt natuurlijk erfgoed naar verhouding minder voor maar bekende voorbeelden zijn het Zoniënwoud als ongerept beukenbos en de versteende moerascipressen van 55 miljoen jaar oud in Hoegaarden.

Onroerend erfgoed

Onroerend erfgoed kan je in grote lijnen opdelen in de groepen bouwkundig erfgoed, cultuurhistorische landschappen en archeologie. Bij cultuurhistorische landschappen ligt de focus niet (exclusief) op het natuuraspect maar wel op de interactie tussen natuur en mens doorheen de tijd. Voor en tijdens de opgraving is een object in de ondergrond onroerend erfgoed maar het wordt roerend erfgoed eens het in een museum staat. Bouwkundig erfgoed kan je nog verder opdelen in allerhande categorieën zoals religieus erfgoed, agrarisch erfgoed, historische huizen, industrieel en technisch erfgoed enzovoort. Bijna altijd horen daar ook roerende en immateriële aspecten bij zoals objecten en gebruiken, waardoor we van een integraal erfgoedverhaal kunnen spreken. Onroerend, roerend en immaterieel erfgoed vormen samen cultureel erfgoed.

Onroerenderfgoeddepot

Sinds 1 januari 2015 kunnen depots een erkenning tot onroerenderfgoeddepot aanvragen. Zo behoren onder andere maatregelen voor actieve en passieve conservatie, een digitaal informatiesysteem, een kwaliteitshandboek, een calamiteitennetwerk,… tot de voorwaarden voor erkenning. Het Onroerenderfgoeddecreet omschrijft zo’n depots als bewaarplaatsen met een onderzoekersruimte waar in gecontroleerde omstandigheden archeologische ensembles, archeologische artefacten of onderdelen van beschermd erfgoed uit het Vlaams Gewest worden bewaard en beheerd. Ook wie een monument aan het restaureren is, kan met onderdelen daarvan in een onroerenderfgoeddepot terecht. Voor hun werking krijgen ze een jaarlijkse subsidie van de Vlaamse overheid en om de drie jaar worden ze geëvalueerd. Meer informatie vind je hier.

Onroerenderfgoedgemeente

Een onroerenderfgoedgemeente is een gemeente die een eigen beleid uitbouwt voor het aanwezige onroerend erfgoed op haar grondgebied, complementair aan het Vlaamse beleid. Een aanvraag tot erkenning is een weloverwogen keuze waarbij een gemeente te kennen geeft dat ze wil inzetten op het behoud en beheer van het onroerend erfgoed en dat de gemeente over de nodige expertise beschikt om welbepaalde bevoegdheden en taken van de Vlaamse overheid over te nemen. Aan de erkenning is geen subsidie verbonden. Een onroerenderfgoedgemeente kan taken en bevoegdheden van de Vlaamse overheid overnemen, zoals het geven van toelatingen om in beschermd erfgoed handelingen uit te voeren. Als de gemeente op een moment beslist dat ze die bevoegdheden niet langer wil, kan ze van verdere erkenning afzien. Meer info vind je via deze link.

Open erfgoed

Om exemplarische openstellingen van beschermd onroerend erfgoed in de kijker te plaatsen, ontwikkelde het agentschap Onroerend Erfgoed het kwaliteitslabel ‘open erfgoed’. Enerzijds zijn het inspirerende voorbeelden voor de ontwikkeling en openstelling van andere sites waar men een evenwicht tracht te zoeken tussen het behoud van de erfgoedwaarden en de openstelling. Anderzijds is dit bedoeld als een herkenbaar label voor bezoekers die op zoek zijn naar kwaliteitsvolle, toegankelijke, opengestelde erfgoedsites. Om dit label te verkrijgen moet je aan criteria voldoen maar heb je recht op een verhoogde erfgoedpremie. Meer informatie vind je op deze website.

Roerend erfgoed

Met roerend erfgoed bedoelt men erfgoed dat in principe niet nagelvast en dus gemakkelijk te verplaatsen is. Denk hierbij aan schilderijen, meubelstukken, gebruiksvoorwerpen,… maar evengoed documenten, archiefstukken of foto’s. Roerend erfgoed valt net als immaterieel erfgoed onder de bevoegdheid van de minister bevoegd voor Cultuur en onder het Departement Cultuur, Jeugd en Media.

Ruimtelijk uitvoeringsplan

Een ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) is een plan waarmee een overheid in een bepaald gebied de grondbestemming vastlegt. Het baseert zich daarvoor op het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen, waarin de overheid de grote lijnen uitzet voor hoe ze Vlaanderen ruimtelijk wil zien evolueren. Concreet bepaalt een RUP dus waar er woningen, bedrijven, winkels, openbare ruimte,… mag komen binnen een afgebakend gebied. Een RUP kan worden opgesteld door de gemeente, de provincie of het gewest. Een goedgekeurd RUP bevat stedenbouwkundige voorschriften op basis waarvan stedenbouwkundige vergunningen kunnen worden afgeleverd.

Vaststellen van erfgoed

De Vlaamse overheid kan onroerend erfgoed  opnemen in een vastgestelde inventaris of beschermen. De vaststelling is een juridische procedure . Bij een vastgesteld inventarisitem moet de overheid, eigenaar of beheerder rekening houden met bepaalde rechtsgevolgen, die verschillen naargelang de inventaris. Hiermee bevestigt de minister dat alle erfgoeditems op een vastgestelde lijst erfgoedwaarde bezitten en nog altijd bewaard zijn. Het Onroerenderfgoeddecreet voorziet in minstens vijf vastgestelde inventarissen: de vastgestelde inventaris van het bouwkundig erfgoed, de vastgestelde landschapsatlas, de vastgestelde inventaris van houtige beplantingen met erfgoedwaarde, de vastgestelde inventaris van historische tuinen en parken en de vastgestelde inventaris van archeologische zones. Naast vastgestelde inventarissen bestaan er ook wetenschappelijke inventarissen die het erfgoed louter beschrijven en er geen rechtsgevolgen aan koppelen. Alle inventarissen kan je raadplegen via het Geoportaal Onroerend Erfgoed.

Meer informatie vind je via deze link.

Verordening

Een verordening is een besluit van het Vlaams Gewest, een provincie of een gemeentebestuur. Zo zijn stedenbouwkundige verordeningen voorschriften die gelden op het hele grondgebied van de overheid die de verordening afvaardigt. Meer info vind je via deze Link.

Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO)

De Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening is het basisdecreet inzake ruimtelijke ordening in Vlaanderen. Meer informatie hierover vind je hier.

ZEN-monument

ZEN staat voor Zonder Economisch Nut. ZEN-monumenten zijn met andere woorden monumenten met een maatschappelijke waarde waarvan de eigenaar of de beheerder geen opbrengst of nut heeft bij het beheren ervan. Zo kunnen ZEN-monumenten niet verhuurd worden. Enkele ZEN-monumenten zijn bijvoorbeeld de Antwerpse Havenkranen en de Herenthoutse Kapellekensboom. ZEN-monumenten kunnen terugvallen op een specifiek statuut vanwege de Vlaamse overheid en krijgen een verhoogde erfgoedpremie van 60%. Wil je een erkenning als ZEN-monument en wil je gebruik maken van een erfgoedpremie, dan is het belangrijk dat je beschikt over een goedgekeurd beheersplan.