Hoe ontdek je of erfgoed beschermd, geïnventariseerd of geen van beide is?

Lees onder het schema verder, we geven je extra duiding bij elke stap.

STAP 1: Zoek uit of het erfgoed beschermd, geïnventariseerd of geen van beide is

Mogelijkheid 1: Ter plaatse

Ter plaatse vind je soms al informatie op informatiedragers of via digitale toepassingen. Beheerders van beschermd onroerend erfgoed kunnen ook een specifiek erkenningstekenen aanbrengen maar dat is niet verplicht. Jarenlang gebruikte de overheid een blauw-wit schildje dat je nog overal in het straatbeeld aantreft. Omdat het schildje verbonden is aan de internationale bescherming van erfgoed in tijden van gewapend conflict, introduceerde de Vlaamse overheid in 2015 vier nieuwe erkenningstekens voor beschermd onroerend erfgoed. Als je dat teken ziet, ben je al zeker van het beschermd statuut.

Mogelijkheid 2: Via het Geoportaal onroerend erfgoed

Een handige manier om veel te weten te komen over onroerend erfgoed is het Geoportaal onroerend erfgoed, een officiële website van de Vlaamse overheid. Je kan inzoomen op de kaart of zoeken op een specifiek adres. In een oogopslag weet je of een bepaald beschermingsstatuut van toepassing is, of het erfgoed op een Vlaamse inventaris staat, of het in een bufferzone van Unesco Werelderfgoed ligt enzovoort. Je kan gratis en onbeperkt de beschrijvingen uit inventarissen en foto’s bekijken, beschermingsbesluiten en beheersplannen downloaden of ontdekken dat er geen archeologie meer te verwachten valt op een specifiek perceel.

Op het Geoportaal kan je dus zien of het item een erkenning heeft als werelderfgoed of als het in een bufferzone van werelderfgoed ligt. Aan de erkenning door Unesco zijn op zich geen rechtsgevolgen gekoppeld, in tegenstelling tot wat veel mensen denken. Wel kunnen de Vlaamse overheid en de betrokken gemeenten een specifieke reglementering hanteren op vlak van erfgoed of ruimtelijke ordening. Een concreet voorbeeld is de beperking van de bouwhoogte in de buurt van werelderfgoed, om het zicht niet aan te tasten.

Mogelijkheid 3: Kijk of er een gemeentelijke erfgoedinventaris is

Naast de Vlaamse overheid kan ook het gemeentebestuur een gemeentelijke erfgoedinventaris opgemaakt hebben. Op dit moment is het aantal gemeenten nog heel beperkt (Oostende, Brugge, Leuven, …) maar dat zal de komende jaren toenemen. De inventarissen zijn online raadpleegbaar op de gemeentelijke websites. Specifiek voor funerair erfgoed hebben alle gemeenten de taak om een inventaris ‘waardevolle graftekens voor lokaal historisch belang’ op te maken.

 

STAP 2:  Ga na wat de rechtsgevolgen zijn

Bescherming en opname op een Vlaamse of lokale erfgoedinventaris heeft elk z’n eigen rechtsgevolgen, waardoor verschillende scenario’s mogelijk zijn. Hieronder vind je een overzicht van de meest courante situaties.

Scenario 1: het erfgoed is nergens (officieel) geïnventariseerd

> er zijn geen rechtsgevolgen en het erfgoed in kwestie geniet geen enkele specifieke  bescherming;

> sloop, verkaveling of kap kunnen niet zomaar en vereisen vaak een vergunning, toelating of melding; Lees meer hierover.

Scenario 2: het erfgoed is opgenomen op een gemeentelijke erfgoedinventaris

> de gemeente beslist autonoom of en welke rechtsgevolgen er gekoppeld worden aan de inventaris;

> meestal is een officiële inventaris gekoppeld aan een ‘erfgoedtoets’ door het schepencollege dat beslist over een aanvraag voor sloop, kap, verkaveling of verbouwing;

> een gemeentelijke inventaris staat juridisch los van de Vlaamse inventarissen en is ook niet opgenomen in het
geoportaal onroerend erfgoed;

 

Scenario 3: het erfgoed is opgenomen in een wetenschappelijke inventaris van de Vlaamse overheid

> er zijn geen rechtsgevolgen en het erfgoed in kwestie geniet geen enkele specifieke bescherming;

> sloop, verkaveling of kap kunnen niet zomaar en vereisen vaak een vergunning, toelating of melding; Lees meer hierover.

 

Scenario 4: het erfgoed is opgenomen in een vastgestelde inventaris van de Vlaamse overheid

> er zijn diverse rechtsgevolgen, afhankelijk van het moment van vaststelling;

> voor sloop en functiewijzigingen is een omgevingsvergunning nodig (vroeger stedenbouwkundige vergunning);

> als overheden het initiatief nemen voor de ingreep, hebben zij een extra zorg- en motivatieplicht voor wijzigingen
aan erfgoeditems van een inventaris die is vastgesteld na 2014;

> bij aanvraag tot sloop of kap van inventarisitems moet de vergunningverlenende overheid haar beslissing goed
motiveren en aangeven hoe ze met de erfgoedwaarden is omgegaan;

>  voor bodemingrepen of verkavelingen in een vastgestelde archeologische zone is vaak een archeologienota nodig
bij de aanvraag van de omgevingsvergunning;

 

Scenario 5: het erfgoed is beschermd door de Vlaamse overheid

> er zijn specifieke rechtsgevolgen voor beschermd erfgoed (monumenten, stads- en dorpsgezichten, cultuurhistorische landschappen en archeologische zones);

>voor heel wat zaken heb je een vergunning of toelating nodig;

En nu aan de slag! Volg onderstaande boomstructuur en kom zo te weten wat jij zelf kan doen om erfgoed op de inventaris te zetten, te laten beschermen en wie je daarbij kan helpen:

Download het schema hier.

Foto: © Stefan Dewickere